قبل از شروع پروژه طراحی وبسایت، قرارداد رو درست ببند؛ تا هم پولت محفوظ بمونه هم پروژه به مشکل نخوره
قرارداد طراحی سایت رو خیلیها جدی نمیگیرن و میگن «بابا ما با هم رفیقیم، یه پیام واتساپی کافیه!» ولی همون رفاقتها وقتی پروژه طولانی میشه یا تغییرات زیاد میشه یا پرداختها عقب میافته، یهو تبدیل میشه به دلخوری و بحث. قرارداد قرار نیست خشک و ترسناک باشه؛ قرارداد یعنی همه چیز از همون اول شفاف باشه تا بعداً هیچکس نگه «من فکر میکردم اینم هست» یا «تو گفتی رایگانه».
توی این مقاله میخوام خیلی خودمونی و مرحلهبهمرحله بگم برای شروع طراحی سایت چه بندهایی باید تو قرارداد بیاد، کارفرما چه چیزهایی رو حتماً باید درخواست کنه، و طراح هم چطور میتونه با یه قرارداد درست، پروژه رو تمیز تحویل بده و اعصابش خرد نشه. آخرش هم یه جدول جمعبندی میذارم که سریع چک کنی چیزی از قلم نیفته.
🧭 دسترسی سریع به بخشهای مهم
مرحله ۱: چرا قرارداد لازم است؟ (حتی وقتی طرف مقابل آدم خوبیه)
قرارداد برای روزهای خوب نیست؛ برای روزهایییه که پروژه کش میاد، نظرها عوض میشه، پرداختها دیر میشه یا سوءتفاهم پیش میاد. قرارداد کمک میکنه:
همه چیز از اول شفاف باشه
توقعات بیحد و مرز تبدیل نشه به «همه چی هم توش هست»
پرداختها و تحویلها مشخص بشه
اگر اختلافی پیش اومد، مسیر حلش معلوم باشه
قرارداد خوب یعنی پروژه راحتتر و با آرامش بیشتر جلو میره. هم برای کارفرما خوبه هم برای طراح.
مرحله ۲: محدوده کار (Scope) را دقیق بنویس؛ قاتل پروژه همینجاست
Scope یعنی دقیقاً چه چیزهایی داخل پروژه هست و چه چیزهایی خارج از پروژه است. اگر این بند مبهم باشه، پروژه میره سمت «فقط یه چیز کوچیک هم اضافه کن…» و بعدش میبینی ۵۰ تا چیز کوچیک اضافه شده!
توی Scope اینها رو روشن کن:
نوع سایت (شرکتی/فروشگاهی/شخصی/خبری…)
تعداد صفحات یا بخشها
امکانات اصلی (فرم، چت، فروشگاه، چندزبانه، عضویت…)
چیزهایی که داخل پروژه نیست (مثلاً تولید محتوا، سئو کامل، عکاسی، طراحی لوگو… اگر نیست، بنویس)
محدودیتها (مثلاً تعداد محصول، تعداد زبان، تعداد فرم)
⚠️ اگر Scope دقیق نباشه، احتمال دیرکرد و دلخوری خیلی زیاد میشه.
مرحله ۳: اقلام تحویل (Deliverables)؛ کارفرما دقیق بدونه چی تحویل میگیره
خیلی وقتها کارفرما فکر میکنه «سایت تحویل گرفتم» یعنی همهچی کامل و بینقصه. ولی باید دقیق مشخص بشه تحویل شامل چیه:
سایت آنلاین روی دامنه اصلی یا تست؟
تحویل دسترسیها (هاست، دامنه، پنل وردپرس، افزونهها)
تحویل فایلهای طراحی (اگر طراحی گرافیکی جدا دارید)
آموزش کوتاه (متنی/ویدیویی) برای مدیریت سایت
بکآپ اولیه بعد از تحویل
لیست افزونهها و تنظیمات مهم
این بند کمک میکنه کارفرما دقیق بدونه چی میگیره و طراح هم بدونه کجا پروژه تموم میشه و تحویل بسته میشه.
مرحله ۴: زمانبندی و مراحل تحویل؛ پروژه باید مرحلهای جلو بره
زمانبندی بهتره به صورت مرحلهای نوشته بشه، نه فقط یک تاریخ تحویل آخر. مثلاً:
مرحله ۱: تایید ساختار و صفحات (سایتمپ)
مرحله ۲: تایید طراحی صفحه اصلی
مرحله ۳: پیادهسازی و تحویل نسخه تست
مرحله ۴: ورود محتوا و تکمیل صفحات
مرحله ۵: تست و تحویل نهایی
نکته: حتماً بنویس تاخیر در ارسال محتوا یا تایید کارفرما باعث جابجایی زمانبندی میشه. چون خیلی وقتها مشکل اصلی، دیر رسیدن عکس و متنهاست و بعدش میگن «چرا دیر شد؟»!
مرحله ۵: پرداختها؛ دقیق، مرحلهای، بدون ابهام
این قسمت برای کارفرما خیلی مهمه چون میخواد بدونه چی به چی هست. برای طراح هم مهمه که وسط پروژه بیپول نمونه. بهترین مدل پرداخت معمولاً مرحلهایه:
پیشپرداخت برای شروع (مثلاً ۳۰٪ تا ۵۰٪)
پرداخت مرحلهای بعد از تایید طراحی/نسخه تست
پرداخت نهایی بعد از تحویل نهایی و انتقال به دامنه اصلی
حتماً مشخص کن پرداختها با چه روشی انجام میشه و اگر پرداخت عقب افتاد چه اتفاقی میافته (مثلاً توقف پروژه تا تسویه مرحله).
مرحله ۶: اصلاحات؛ تعداد راند اصلاح را مشخص کن
این بخش یکی از مهمترین بخشهاست. چون اگر اصلاحات باز باشه، پروژه هیچوقت تموم نمیشه. پیشنهاد:
برای هر صفحه یا هر مرحله، مثلاً ۲ راند اصلاح رایگان
اصلاحات خارج از راند یا تغییرات جدید، هزینه جدا دارد
همین یک جمله ساده، پروژه رو از حالت بینهایت درمیاره و باعث میشه هم کارفرما منصفانه درخواست بده، هم طراح بدونه چه زمانی پروژه تمام میشه.
مرحله ۷: مسئولیت محتوا و همکاری کارفرما؛ یک بند خیلی ضروری
خیلی از تاخیرها بخاطر اینه که کارفرما متنها و تصاویر رو دیر میده یا اصلاً آماده نداره. پس تو قرارداد باید مشخص بشه:
متنها و عکسها رو کی تهیه میکنه؟
تا چه تاریخی باید تحویل بده؟
اگر تاخیر کرد، زمان پروژه چطور تغییر میکنه؟
اگر کارفرما میخواد تولید محتوا هم انجام بشه، باید جداگانه به عنوان آیتم قرارداد و هزینه اضافه نوشته بشه. چون تولید محتوا خودش یک پروژه کامل محسوب میشه.
مرحله ۸: دسترسیها، مالکیت و اطلاعات؛ سایت مال کیه و دسترسیها چطوره؟
کارفرما باید بدونه مالکیت چی میشه:
دامنه و هاست بهتره به نام کارفرما ثبت بشه
بعد از تسویه، دسترسیهای کامل تحویل داده میشه
اطلاعات ورود نباید دست چند نفر پخش بشه
اینجا یک نکته مهم هم هست: اگر قالب یا افزونه لایسنسدار استفاده شده، مشخص کن لایسنس به نام کیه و تمدیدش با کیه. چون اگر تمدید نشه، ممکنه آپدیتها قطع بشه و سایت آسیب ببینه.
مرحله ۹: پشتیبانی بعد از تحویل؛ کارفرما بدونه چی شامل میشه
خیلی مهمه که پشتیبانی مشخص بشه:
چند روز یا چند هفته پشتیبانی رایگان بعد از تحویل هست؟
پشتیبانی شامل چه چیزهایی میشه (رفع باگ، آموزش کوتاه، تنظیمات ریز)
چه چیزهایی شامل پشتیبانی نیست (تغییرات جدید، طراحی صفحه جدید، تولید محتوا)
اگر کارفرما پشتیبانی ماهانه میخواد، بهتره یک قرارداد پشتیبانی جدا نوشته بشه که همه چیز روشن باشه.
مرحله ۱۰: سئو و مسئولیتها؛ از اول واقعبین باش
کارفرماها خیلی وقتها فکر میکنن «سایت زدم = فردا صفحه اول گوگل». تو قرارداد باید مشخص بشه:
سئو پایه (مثل ساختار درست، نصب افزونه سئو، تنظیمات اولیه) انجام میشه یا نه؟
تولید محتوا و سئو حرفهای داخل پروژه هست یا جدا؟
زمان نتیجه گرفتن در سئو تضمین نمیشه (چون به عوامل زیادی ربط داره)
این شفافیت باعث میشه بعداً کسی توقع غیرواقعی نداشته باشه و پروژه از مسیر منطقی خارج نشه.
مرحله ۱۱: چند بند حقوقی ساده که کمک میکنه (بدون پیچیدگی)
لازم نیست قرارداد خیلی حقوقی و سخت باشه، ولی چند بند ساده خیلی کمک میکنه:
محرمانگی اطلاعات (رمزها و اطلاعات کسبوکار)
شرایط فسخ قرارداد (اگر یکی طرفین همکاری نکرد)
حل اختلاف (اول مذاکره، بعد داوری/مراجع)
مسئولیت استفاده از تصاویر و محتوا (اگر کارفرما محتوا میده، مسئول حق نشر با خودشه)
این بندها کمک میکنه اگر مشکلی پیش اومد، مسیر حلش مشخص باشه و همه چیز تبدیل به دعوا نشه.
مرحله ۱۲: اشتباهات رایج در قرارداد طراحی سایت (که پروژه را خراب میکند)
اینها رو اگر تو قرارداد نباشه، خیلی احتمال دردسر هست:
اشتباه ۱: نگفتن تعداد اصلاحات
اشتباه ۲: مبهم بودن Scope و اقلام تحویل
اشتباه ۳: مشخص نبودن مسئول تولید محتوا
اشتباه ۴: مشخص نبودن زمانبندی و تایید مرحلهای
اشتباه ۵: پرداخت یکجا آخر پروژه (ریسک برای طراح و کارفرما)
جدول بندهای مهم قرارداد طراحی سایت (چک سریع)
لینکهای مرتبط
برای اینکه مسیر شروع طراحی سایت رو کاملتر ببینی، این لینکها هم به کارت میاد:
۲) اولین قدمهای شروع طراحی سایت چیست؟
۳) قبل از سفارش طراحی سایت چه چیزهایی آماده کنیم؟
پرسش و پاسخ (FAQ)
❓ کارفرما تو قرارداد طراحی سایت باید روی چی بیشتر حساس باشه؟
روی اقلام تحویل، زمانبندی مرحلهای و پشتیبانی بعد تحویل. چون اگر اینها مبهم باشه، تحویل میتونه ناقص یا کشدار بشه.
❓ تعداد اصلاحات رو چطور بنویسیم که دعوا نشه؟
خیلی ساده: «برای هر مرحله/صفحه دو راند اصلاح رایگان است و تغییرات اضافه شامل هزینه جدا میباشد.» این جمله پروژه رو پایاندار میکنه.
❓ آیا باید دامنه و هاست به نام کارفرما باشه؟
بهتره بله. چون مالکیت سایت واضح میمونه و بعداً مشکلی پیش نمیاد. طراح هم فقط دسترسی لازم برای اجرا رو میگیره و بعد از تسویه، همه چیز تحویل میشه.
❓ پشتیبانی بعد از تحویل معمولاً چی رو شامل میشه؟
معمولاً رفع باگهای ریز، آموزش کوتاه، و تنظیمات جزئی. اما تغییرات جدید یا صفحه جدید یا تولید محتوا معمولاً جدا حساب میشه. اگر این رو از اول شفاف کنی، توقع نامحدود ایجاد نمیشه.
